Hələ qədim dövrlərdə dahi təbiblər Hippokrat, Avisenna, Parasels qısamüddətli aclığın köməyi ilə müxtəlif xəstəlikləri müalicə ediblər. Müasir təbabət də sübut edir ki, insanların xəstələnməsinə əksər vaxt orqanizmin həddindən artıq kalori ilə yüklənməsi səbəb olur. İndinin özündə də aclıqla müalicə ən qədim, ən davamlı müalicə növü kimi tanınır. Həkim dietoloqlar müəyyən müddətinə ac qalmaq, fərqli növ pəhriz üsullarını təqdim edirlər. Bəzən isə Ramazan ayında tutulan orucu da müalicəvi aclıqla müqayisə edirlər. Pandemiya dövründə oruc tutmağın çətinlikləri, ac qalmanın faydası və mənfi tərəfləri barədə suallarımızı Azərbaycan Tibb Universitetinin İctimai sağlamlıq və səhiyyənin təşkili kafedrasının dosenti Kamran Babayev cavablandırıb.
- Oruc zamanı uzun müddətli ac qaldıqda fizioloji
baxımdan düzgün qidalanmaya necə riayət olunmalıdır?
-Məlumdur
ki, aclıqla müalicə ən qədim, ən davamlı və ən səmərəli üsuldur. Hazırda
dünyada alternativ müalicə üsulu kimi aclıq mərkəzləri fəaliyyət göstərir.
Qidanın insan orqanizminə təsirini araşdıran görkəmli amerikan gigiyenisti
Herbert Şelton bu qənaətə gəlib ki, insan aclığın köməyi ilə bütün xəstəliklərdən
tam sağalmaqla "gəncliyini qaytara” bilər.
İnsan ac
qaldıqda nəinki həzm aparatı, hətta bütün orqanlar dincəlir, bədən həzm işindən
azad olur və öz-özünü təmizləməyə yönəlir. Bu işə təbii ki, enerji sərfi tələb
olunur. Məhz qida ilə aldığımız enerji azaldıqda orqanizm öz enerji ehtiyatlarından
istifadəyə başlayır.
Sualınıza
gəlincə, orucluq müddəti uzun olduğuna görə, hər gün imsaka-sahura qalxmaq mütləqdir.
Bu zaman yaxşı qidalanmaq vacibdir, protein və liflə zəngin qidalar qəbul edilməlidir.
Suda bişmiş yumurta, ətdən istifadə olunmalıdır. Tərkibində karbohidrat, zülal,
yağ olduğundan xurma da faydalıdır. Qıcıqlandırıcı qidalar istifadə
olunmamalıdır.
İftarda
isə hədislərdə tövsiyyə olunan kimi "mədəni 3 hissəyə -hava, qida və su hissəsinə
ayırmaq”, iftarı xurma və su ilə açmaq məsləhətdir. Məlumdur ki, reflektor vərdişləri
dəyişmiş mədə qida qəbulu zamanı müəyyən müddət - təqribən 5-10 dəqiqə sakit vəziyyətdə
qalır, Bunu fizioloqlar "reseptiv relaksasiya” dövrü-adlandırırlar. Ona görə də
qidalanmağa tədricən başlamaq lazımdır. Aclıq zamanı maddələr mübadiləsi zəiflədiyindən,
mədənin həcmi azaldığından, mədəni birdən-birə çox yükləmək olmaz. Əks təqdirdə
bu, bir sıra narahatlıqlar-köp, sancı və qəbizlik yarada bilər. Bu səbəbdən
iftarda duru yeməklər, vitaminlərlə zəngin meyvə, tərəvəzlərə və süd məhsullarına
üstünlük verilə bilər.
- Koronavirusla mübarizənin əsas yolu orqanizmin
möhkəmləndirilməsi, immunitetin artırılması lə bağlıdr. Belə bir durumda oruc
tutmaq məsləhətdirmi?
-Orucun
faydaları haqda saysız yazılara, elmi tədqiqatlara rast gəlinir. Orucda məqsəd
sağlamlıqdır, çox yeyib-içmək deyildir. Oruc zamanı immunitetin zəifləməsinə
dair heç bir dəlil tapa bilməzsiniz. Əksinə elmi mənbələrdə orqanizmin illərlə
yığılmış zərərli maddələrdən, zədələnmiş hüceyrələrdən təmizlənməsi, ürək-damar,
bəd xassəli, mədə-bağırsaq xəstəliklərinə qarşı müqavimətin artması, kök hüceyrələrin
yaranması barədə kifayət qədər məlumata
rast gəlinir. Bir sözlə, Ramazanda həzm sistemi istirahət edir, nəticədə immun
sistemi isə güclənir.
Maraqlıdır
ki, artıq dünyanın mənzərəsi dəyişir, islam dəyərlərinə münasibət yenilənir.
ABŞ-da iri magistral yol kənarlarında 1400 il əvvəl yaşamış peyğəmbər Məhəmmədin
(s) hədisləri yayımlanır: "Əgər bir yerdə yolxucu xəstəlik üz verərsə, oraya
getməyin. Əgər sizin olduğunuz yerdə yolxucu xəstəlik baş qaldırarsa, oranı tərk
etməyin." Bu barədə həftəlik 4 milyon tirajla çap olunan "Newsweek”
jurnalında da tanınmış bir professorun məqaləsi nəşr olunub. (https://www.newsweek.com/prophet-prayer-muhammad-covid-19-coronavirus-1492798)
Bəli,
koronavirusla mübarizədə bədənin qoruyucu imkanlarının artırılması zəruridir.
Odur ki, orqanizmin mühafizə-immun sisteminə təsirli olan Tibbi-Nəbəvidən bir
vasitə - "Qara zirə” (çörəkotu) haqda bildirmək istərdim. Bu dəyərli bitki ilə bağlı dünyanın müxtəlif
ölkələrində aparılmış tədqiqatlarda onun şəfalı təsirinin aşkarlanıb və
immuniteti gücləndirməsinin bəyan olunur. Odur ki, bu vasitədən bol-bol istifadə
olunması məqsədəuyğundur.
Qaraciyəri
yeniləyən, bərpa edən ən effektiv müalicə üsullarından biri də oruc tutmaqdır.
Qaraciyər enerji deposudur. 6-7 saat ac qaldıqdan sonra orqanizm qaraciyərdəki
ehtiyat enerjidən istifadə etməyə başlayır. Bu zaman yüngül ürəkbulanma, halsızlıq
olması təbiidir. Çünki qaraciyər istirahətlə yanaşı, həm də daxilindəki
enerjini yeniləyir. Aclıq zamanı xolesterin və triqliseridlərin səviyyəsi
(damarların daxili divarını tutmuş yağlar) normallaşır. Pankreatitdən əziyyət çəkənlər
üçün də oruc faydalıdır, sahurdan 6-7 saatdan sonra fermentativ aktivlik
azalması ilə ferment ifrazı olmadığından, özünü yandırmadığından, mədəaltı vəzin
bərpasına imkan yaranır. Damarların divarlarında infarkt və ateroskleroza səbəb
olan yığılmış xolesterol, toksin və ərp təbəqəsinin əridilməsi ağızdan bəzən dəridən
də aseton qoxusunun olması ilə müşahidə edilir və sonradan tədricən aradan
qalxır, nəticədə damarlar elastikləşir. Mədənin həcminin azalması da həddindən
artıq yeməyin qarşısının alınması baxımından faydalıdır.
Beynin
qanla yaxşı təchiz olunması yaddaşa faydalıdır, belə ki, ac qaldıqda beyinin
koqnitiv (təfəkkür, yaddaş və s.) funksiyaları xeyli yaxşılaşır. Maraqlıdır ki,
bir çox dahi yazıçılar, musiqiçilər, rəssamlar bu üsuldan istifadə edirdi - öz əsərlərini
yazmazdan əvvəl ac qalırdılar.
-Orucluğun, ac qalmanın bədənin immun sistemini
yeniləməsi barədə hansı elmi araşdırmalar var?
-
Yaponiyalı bioloq Yoşinori Ohsumi oruc tutmağın insan səhhətinə faydalı
olduğunu elmi tədqiqatlarla isbat edib. Alim apardığı bu araşdırmalara görə
2016-cı ildə Nobel mükafatına layiq görülüb. Yapon bioloqun araşdırmasının əsas
mövzusu hüceyrələrin öz-özünü yeniləməsi idi.
Dr. Ohsumi bütün işlərində, bədəni, toksik hüceyrələri bölməyə və
tullantılardan xilas olmağa təşviq etmək üçün aclığı və orucu istifadə etdi. O,
yenilənmə prosesinin oruc zamanı daha mükəmməl və sürətlə həyata keçməsini
sübut edib. "Oruç ve Otofaji” (Yunanca "Avto”, "Phagein”-"Öz-özünü yemək”)
arasındakı əlaqə, otofajinin (faqositozun) vücuda önəmli təsirləri barədə
açıqlamalar olmuşdu. Ohsumi insan hüceyrələrinin tullantılarından necə
qurtulduğu üzərində işləyirdi.
Kaliforniya
Universiteti Herontoloji və Bioloji Elmlər Professoru Uolter Lonqo orucun kök
hüceyrələrə "Aktiv ol" əmri verərək, onların immunitet sistemini
yenilədiyini müdafiə edir.
Ankara
Onkoloji Tədris və Araşdırma Xəstəxanasının əməkdaşı dr. Olcay Kandemir Sakarya
Universiteti Biologiya fakültəsində keçirdiyi "Orucla bağlı tibbi araşdırmalar
və diet proqramlarına orucun təsiri” adlı konfransda bu mövzuya toxunub, oruc
tutmağın faydalarından danışıb. Alim qeyd edib ki, oruc tutmaq tibbi
terminologiyada "Intermittent Fasting” adlanır. Müəyyən müddətdə ac qalmağın
bütün dünyada həkim-dietoloqların məsləhətləri sırasında yer almasına da diqqət
mərkəzinə çəkən Olcay Kandemir deyib: "Gün ərzində yemək saatlarının arasını
uzatmaq lazımdır. İki yeməyin arasında ən azı 6-8 saat zaman boşluğu olmalıdır.
Tərkibindən, kalorisindən asılı olaraq qidanın həzmi 3-4 saatdan 8 saatadək dəyişə
bilər. Sonra daxili enerjidən istifadə olunduqda bu çəkinin azalmasına və nəzarətdə
saxlanmasına səbəb olur.
Bir sözlə,
aclıq zamanı immun sisteminin fəaliyyəti yaxşılaşır. Məhz bu səbəbdən soyuqdəymə
xəstəlikləri zamanı həkimlər daha az yeməyi, çəkini azaltmağı və çox maye qəbul
etməyi tövsiyə edirlər. Orqanizm təmizlənir və cavanlaşır. Dərinin vəziyyəti yaxşılaşır. Xərçəngin riski
azalır. Ürək və qan damarları daha sağlam olur. Arterial təzyiq tənzimlənir.
Orqanizmdə iltihablar azalır. Bir sözlə orqanizmdə yeni bir immun-mühafizə
sistemi yaranır. Orucla bədən və ruhumuz təmizlənir, saflaşır.
Oxucularımıza
mövzu ilə bağlı hazırlanmış video-rolikin elektron ünvanını təqdim edirik:
https://www.youtube.com/watch?v=lKMSVVrT7Ts