31 Mart soyqırımı – bəşəriyyət əleyhinə cinayət - DEPUTAT

Azərbaycan tarixində xalqımıza qarşı törədilmiş ən dəhşətli cinayətlərdən biri 1918-ci ilin mart-aprel aylarında baş vermiş soyqırımıdır. Bu qanlı hadisələr milli kimliyə, etnik və dini mənsubiyyətə görə həyata keçirilmiş və miqyasına görə bəşəriyyətə qarşı cinayət xarakteri daşımışdır. Erməni millətçiləri “Böyük Ermənistan” xülyasını gerçəkləşdirmək məqsədilə dinc insanlara qarşı kütləvi qırğınlar törətmiş, tarixi torpaqlarımızda etnik təmizləmə siyasəti həyata keçirmişlər.

1918-ci ilin mart-aprel aylarında Bakı Soveti və “Daşnaksutyun” partiyasının silahlı dəstələri tərəfindən Azərbaycan xalqına qarşı planlı şəkildə törədilən soyqırımı Bakını və digər bölgələri əhatə etmişdir. Xüsusilə Şamaxı, Quba, Qarabağ, Zəngəzur, İrəvan, Lənkəran, Salyan və Naxçıvanda minlərlə insan qətlə yetirilmiş, kəndlər və qəsəbələr yerlə bir edilmişdir.

Belə ki, Şamaxıda 120 kənddən 86-sı tamamilə dağıdılmış, 14-16 min insan amansızlıqla qətlə yetirilmişdir. Erməni silahlı dəstələri qadın, uşaq və yaşlı insanlara rəhm etməmiş, kəndlər yandırılmışdır. Qubada isə tapılan kütləvi məzarlıqlar soyqırımın miqyasını təsdiqləyən əsas dəlillərdəndir. Burada 4000-dən çox insan öldürülmüş, 2750 ev yandırılmış və 122 kənd məhv edilmişdir. Tarixi araşdırmalar zamanı qurbanların kəllə sümüklərində mismar izlərinin tapılması bu cinayətlərin xüsusi qəddarlıqla törədildiyini göstərir.

İrəvan quberniyasında 1918-ci ilə qədər azərbaycanlıların yaşadığı 198 kənd darmadağın edilmiş, sakinləri isə vəhşicəsinə qətlə yetirilmişdir. Zəngəzur bölgəsində də erməni silahlı dəstələri etnik təmizləmə siyasəti həyata keçirmiş, tarixi-mədəni abidələrə qarşı vandalizm aktları törədilmişdir. Bu ərazilərdə azərbaycanlıların yaşadığı yüzlərlə kənd tamamilə boşaldılmış və yer üzündən silinmişdir.

Sovet dövründə bu hadisələrin araşdırılması və beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması məqsədli şəkildə əngəllənmiş, tarix saxtalaşdırılmışdır. Lakin müstəqillik əldə edildikdən sonra aparılan genişmiqyaslı araşdırmalar nəticəsində qətliamın miqyası tam ortaya çıxarılmışdır.

1998-ci il martın 26-da Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən imzalanmış “Azərbaycanlıların soyqırımı haqqında” Fərmanla 31 mart tarixi rəsmi olaraq Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü kimi təsis edilmişdir. Bu qərar gələcək nəsillərin tarixi keçmişimizlə bağlı məlumatlandırılması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Ulu Öndər Heydər Əliyev 30 mart 1999-cu il tarixində həmin Fərmanın icrasının ardıcıl və mütəşəkkil şəkildə həyata keçirilməsi ilə bağlı tədbirlər planı təsdiq etmişdir.

2007-ci ilin aprel ayında Quba stadionunun təmiri ilə əlaqədar aparılan qazıntı işləri nəticəsində kütləvi məzarlıq aşkarlanıb. Məzarlıqda müxtəlif yaş qruplarına aid 500-dək insan cəsədinin qalıqları aşkarlanıb, onlardan 50-dən çoxu uşaqlara, 100-dən çoxu qadınlara, qalanları isə əsasən yaşlı kişilərə aiddir. Aparılan tədqiqatlar bunların 1918-ci ildə ermənilər tərəfindən qətlə yetirilmiş insan kəllələri olduğunu təsdiqləyib.

Erməni millətçilərinin cinayətkar əməllərinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması, Azərbaycan xalqının milli yaddaşının qorunması və soyqırımı qurbanlarının xatirəsinin əbədiləşdirilməsi məqsədilə Prezident İlham Əliyev 30 dekabr 2009-cu il tarixli Sərəncamı ilə Quba şəhərində “Soyqırımı memorial kompleksi”nin yaradılmasına qərar vermişdir. Memorial kompleks 2012-2013-cü illərdə Quba şəhərində Qudyalçayın sol sahilində inşa edilmiş və 2013-cü il sentyabrın 18-də açılmışdır.

Erməni-bolşevik silahlı dəstələrinin azərbaycanlılara qarşı törətdikləri bəşəri cinayətlər barədə həqiqətlərin ölkə və dünya ictimaiyyətinə daha dolğun çatdırılması məqsədilə Prezident İlham Əliyev 2018-ci il yanvarın 18-də “1918-ci il azərbaycanlıların soyqırımının 100 illiyi haqqında” Sərəncam imzalamışdır. Sərəncamla Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasına 1918-ci il azərbaycanlıların soyqırımının 100-cü ildönümünə həsr olunmuş tədbirlər planının hazırlanıb həyata keçirilməsinin təmin edilməsi tapşırılmış, həmçinin Milli Məclisə soyqırımın 100 illiyi ilə bağlı xüsusi iclasın keçirilməsi tövsiyə edilmişdir.

Saxta erməni təbliğatına qarşı həqiqətlərin yayılması hər bir vətəndaşın, diaspor təşkilatlarının və tədqiqatçıların üzərinə düşən mühüm vəzifələrdən biridir. Tarixi faktlara əsaslanan tədqiqatların beynəlxalq arenada təqdim edilməsi, bu faciəyə hüquqi-siyasi qiymət verilməsi istiqamətində böyük səylər göstərilir.

Asif Əsgərov
Milli Məclisin deputatı