Günəş enerjisi ilə işləyə avtomatlaşdırılmış su kanal qapıları şluzlar
Məmmədov Rasim Rafiq oğlu- İdrak Texnoloji Transfer MMC, Elmi Araşdırmalar Departamenti, Enerji sistemlərinin layihələndiriliməsi üzrə mühəndis
Web: https://idrak.az, email: [email protected], mobil: +994552916441
Məqaləni yazmaqda məqsəd yaşıl enerji texnalogiyalarını tətbiq etməklə melorasiya və su kaallarıda səmərəli idarə etmə sistemlərini yaradılmasıdır. Belə ki, bu gün mövcud olan texnalogiyalar imkan verir ki, günəş enerjisindən yararlanmaqla su kanal qapılarını atomatlaşdırmaq mümküdür. Hesab edirik ki, bu Enerji İnnovasiyaları: İqlim Dəyişkənliyinə dair yeni yanaşma , alternativ enerji qurğularının yeni işləmə mexanizmlərinin işlənib hazırlanması, İqlim dəyişkənliyinin iqtisadiyyata təsirinin araşdırılması, enerji inno yaxşılaşdırılmasında innavativ ideyadır.
Açar sözlər: su kaalı, günəş enerjisi, su kaal qapısı, texiki qurgu
Целью статьи яв ляется создание эффективных систем управ ления оросительными и водоканалами с применением технологий «зелёной» энергетики. Так, современные технологии позволяют автоматизировать затворы водоканалов с использованием солнечной энергии. Мы считаем, что это инновационная идея в области энергетических инноваций: новый подход к изменению климата, разработка новых механизмов работы альтернатив ных энергетических устройств, изучение влияния изменения климата на экономик у и совершенствование энергетических инноваций.
Ключевые слова: водоканал, солнечная энергия, затвор водоканала, техническое устройство
The purpose of writing the article is to create efficient management systems in irrigation and water canals by applying green energy technologies. Thus, the technologies available today allow automating water canal gates using solar energy. We believe that this is an innovative idea in Energy Innovations: A New Approach to Climate Change, Development of New Operating Mechanisms of Alternative Energy Devices, Studying the Impact of Climate Change on the Economy, and Improving Energy Innovation.
Keywords: water canal, solar energy, water canal gate, technical device
Azəraycada su qıtılı və texologiyaların təsiri
Azərbaycanın su ehtiyatları məhduddur
Hazırda dünyada su təchizatı ilə bağlı statistika heç də xoşagələn deyil. Bu da son illər baş verən iqlim dəyişiklikləri və onun canlı aləmə təsirinin getdikcə daha çox hiss olunması ilə əlaqədardır. Bu səbəbdən müasir dövrdə su mənbələrinin çatışmazlığı dünyanı təhdid edən qlobal problemlərdən birinə çevrilib. Hətta yaxın dövrdə suyun neftdən baha olacağı söylənilir.
* Hazırda dünyada su qıtlığı ən böyük qlobal problemlərdən biri hesab edilir. Daha
doğrusu, bu, dünyanı təhdid edən qlobal problemlərdən birinə çevrilib.
* Hazırda dünyada baş verən qlobal iqlim dəyişmələri bütövlükdə ətraf mühitə, biomüxtəlifliyə birbaşa təsir göstərir. Ümümdünya Meteorologiya Təşkilatının (Azərbaycan 1993-cü ildən bu təşkilatın həqiqi üzvüdür) məlumatlarına əsasən, son 22 ilin 20 ili davamlı temperatur artması ilə müşayiət olunan isti illər hesab edilir. XX əsrin son onilliyi, XXI əsrin birinci və ikinci onillikləri tarixə ən isti onilliklər kimi düşmüşdür. Son 1500 ildə 2006-2024-cü illər ən isti dövrlər olmuşdur. Şühbəsiz, bu dəyişmələr dünyanın su ehtiyatlarına da öz təsirini göstərir. BMT-nin məlumatına görə, dünyada təxminən 2,2 milyard nəfər əhalinin təmiz içməli suya, 3,5 milyard nəfərin isə sanitariya xidmətlərinə çıxışı yoxdur. 2050-ci ilədək suya tələbatın təxminən 40 faizdən çox artacağı gözlənilir ki, bu da su qıtlığı problemini daha da kəskinləşdirə bilər. Cənubi Asiya, Yaxın Şərq və Böyük Səhradan cənubdakı Afrika da daxil olmaqla əhalinin sürətli artımı və iqtisadi inkişaf olan regionlarda su sahəsində problem daha kəskindir. Onu da vurğulayaq ki, son 50 ildə davamlı qlobal iqlim dəyişikliyi, əhalinin sürətli artması, urbanizasiya və sənayeləşmə kimi amillər su ehtiyatlarının səviyyəsinə və keyfiyyətinə mühüm təsir göstərib.
* Şübhəsiz, bütün bunlar Azərbaycandan da yan keçmir. Ölkəmizin su ehtiyatları
barədə nə deyə bilərik
-Azərbaycan ərazisinin iqlimi qlobal iqlim sisteminin tərkib hissəsidir və bu sistemdə baş verən proseslər müxtəlif intensivliklə və müxtəlif zaman kəsiyində ölkənin iqlim şəraitinə təsir göstərir. Yəni, hazırda dünyada 33 ölkə su çatışmazlığı ilə bağlı problem yaşayır. Təəssüf ki, ölkəmiz də onların sırasına daxildir. Onu da qeyd edək ki, Azərbaycanın su ehtiyatları məhduddur. Belə ki, ölkəmizdə su ehtiyatları 30,6 kub kilometr ətrafında qiymətləndirilir. Lakin azsulu və çoxsulu illərdə təbii ki bu rəqəm dəyişir. Hazırda bərpa olunan şirin su ehtiyatları 26,2 milyard kubmetr təşkil edir. Bunun 8,4 milyard kubmetri yeraltı sulardan, 4,6 milyard kubmetri yerli çay axınlarından və 13,2 milyard kubmetri isə transsərhəd yerüstü sulardan formalaşır.
Su ehtiyatlarımız Cənubi Qafqazın digər ölkələri ilə müqayisədə məhduddur və bütün regiondakı su ehtiyatının təxminən 15 faizini təşkil edir. Digər tərəfdən, son illər iqlim dəyişikliklərinin və uzun sürən quraqlıqların təsirindən ölkəmizin əsas su arteriyaları olan Kür və Araz çaylarının axınları kəskin surətdə azalır, daxili çayların, eləcə də göllərin bir çoxu quruyur.
Yeri gəlmişkən, eyni mənzərə Qarabağ ərazisindən axan çaylarda da müşahidə edilir. Müasir peyk məlumatları, GİS texnologiyası, axımı formalaşdıran fiziki -coğrafi iqlim amilləri nəzərə alınmaqla hazırlanmış “Kompleks su balans metodu”na əsasən müşahidə aparılmayan işğal dövründə ərazi çaylarının müşahidə sıraları bərpa edilmiş,
çoxillik axımları qiymətləndirilmişdir. Məlum olmuşdur ki, Qarabağ ərazisinin 1990-cı ilə kimi movcud olan su ehtiyatları 2,14 km3-dən 1,83 km3-ə qədər azalmışdır.
Onu da vurğulayaq ki, temperatur artımı və buxarlanma Xəzər dənizinə axan suyun həcminin də azalmasına səbəb olub. 2006-cı ildən etibarən Xəzər dənizində suyun səviyyəsinin ildə orta hesabla 11 sm azalması göstərilir.
* Belə bir vəziyyətdə su ehtiyatlarımızın azalması nələr vəd edir?
* Belə bir şəraitdə ilin isti aylarında kənd təsərrüfatı bitkilərini n suya olan tələbatı maksimum həddə çatdığından onların suvarma suyu ilə təminatı çətinləşir. Bu problemin həlli mövcud su ehtiyatlarından daha səmərəli istifadə edilməsi, digər tərəfdən, qeyri-ənənəvi (yeraltı, kollektor-drenaj, çirkab və tullantı, dəniz) sulardan kənd təsərrüfatı bitkilərinin suvarılmasında istifadə imkanlarının daha ətraflı tədqiq edilməsi zərurətini yaradır.
Dünya Resursları İnstitutunun son tədqiqatına əsasən, Azərbaycan 2050-ci ilə qədər su ehtiyatlarının azalması ilə üzləşəcək 164 ölkə arasında 59-cu yerdə qərarlaşıb və orta- yüksək (20−40 faiz su stresi) risk kateqoriyalı ölkə kimi təsnif edilmişdir. Azərbaycanın BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasına təqdim etdiyi Milli Hesabatına əsasən, Azərbaycanın su ehtiyatlarının həcmi (transsərhəd su ehtiyatları ilə birlikdə) qlobal temperaturun artma səviyyəsindən asılı olaraq 2040-cı ildə 5−10 faiz və 2070-ci ildə 10−15 faiz, digər ssenari üzrə isə 2040-cı ildə 10−15 faiz və 2070-ci ildə 15−25 faiz azalacağı proqnozlaşdırılır.
* Ölkəmizdə iqlim dəyişmələrindən irəli gələn bu problemdən yan keçmək
məqsədilə hansı tədbirlər həyata keçirilir?
* Su problemləri üzrə müvafiq elmi-tədqiqat işlərinin aparılması ölkəmiz üçün həmişə aktual məsələlərdən olmaqla, prioritet elmi tədqiqatlardan hesab edilir. Çünki suvarma əkinçiliyinin, əhalinin suya olan təlabatının üstünlük təşkil etdiyi ölkəmizdə suya olan tələb və təminat arasında böyük fərq vardır. Əhalinin və təsərrüfatın su ilə təminatı, su ehtiyatlarından məqsədyönlü və qənaətlə istifadə tədbirləri Azərbaycan dövlətinin su siyəsətində həmişə prioritet istiqamətlərdən olub. Bu baxımdan ölkə Prezidenti möhtərəm İlham Əliyev tərəfindən imzalanmış 2024-2040-cı illəri əhatə edən “Su ehtiyatlarından səmərəli istifadəyə dair Milli Strategiya” nın təsdiq olunmasını məsələnin həllində kompleks yanaşma prinsipinin göstəricisi hesab etmək olar. 16 illik müddəti əhatə edən Milli Strategiyanın icrası məqsədilə müvafiq prioritet istiqamətlərə uyğun tədbirləri əhatə edən Tədbirlər Planı hazırlanıb. Milli Strategiyada ölkədə su itkilərinin yaranma səbəblərinin aradan qaldırılması ilə əlaqədar bir sıra məsələlərin həyata keçirilməsi vurğulanıb. Məsələn, müasir suvarma üsullarının tətbiqinin genişləndirilərək 2027-ci ildə ölkə üzrə 10 faizə çatdırılması, su təchizatı infrastrukturunun genişləndirilməsi nəticəsində içməli su təminatının 85 faizə, suvarma suyu təminatının isə 90 faizə çatdırılması, alternativ su mənbələrindən istifadənin təşviq edilməsi, içməli su təchizatı üzrə itkilərin 33 faizə və suvarma suyu təchizatı sahəsində itkilərin isə 42 faizə qədər azaldılması qarşıya mühüm vəzifə kimi qoyulub.
Yeri gəlmişkən, qlobal iqlim dəyişikliyi və bunun nəticəsində su ehtiyatlarının azalması,
eləcə də sabit su təchizatına artan tələbat kontekstində Azərbaycan müasir texnologiyalara strateji diqqət ayırır. Bu mənada ölkədə dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması üzrə ilk pilot layihə su ehtiyatlarından istifadənin optimallaşdırılması və səmərəliliyinin artırılması üçün yeni perspektivlər açır. 2023-cü ilin aprel ayında Prezident İlham Əliyev “Dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması yolu ilə içməli su istehsalı
sahəsində pilot layihənin həyata keçirilməsi tədbirləri haqqında” Sərəncam imzalayıb. Hesab edirəm ki, bu Sərəncamın icrası problemin həllinə yardımçı olacaqdır .
Melorasiya və su kanallarında tətbiq olunan sovet dövrüdən qalmış su kanal qapıları şlüzlar və su itkiləri. Buda su itkilərinin və su təchizatı prolemlərinin yaranmasına səbəb olur.
Müasir avtomatlaşdırılmış qapı idarəetmə sistemləri suvarma və daşqınlara nəzarət üçün kanal və bənd su səviyyələrini idarə etmək üçün tez-tez IoT texnologiyasını özündə birləşdirən sensorlar, proqnozlaşdırıcı daşqın modelləri və kompüter əsaslı alqoritmlərdən istifadə edir.. Qlobal miqyasda tapılan bu qabaqcıl sistemlər köhnə, əl üsulları ilə müqayisədə daha səmərəli su paylanması və təhlükəsizliyi təklif edir.
Müasir Sistemlərin Əsas Xüsusiyyətləri
Sensor texnologiyası :
Real vaxt rejimində sensorlar su səviyyələrini izləyir, avtomatik qapı tənzimlənməsi üçün məlumat verir.
Proqnozlaşdırılan Daşqın Modelləri :
Sistemlər daşqın şəraitini proqnozlaşdırmaq və daha yaxşı axın nəzarəti və təhlükəsizliyi üçün qapıları proaktiv şəkildə idarə etmək üçün modellərdən istifadə edir. IoT İnteqrasiyası :
Əşyaların İnterneti (IoT) texnologiyası istifadəçilərə real vaxt rejimində məlumat əldə etmək və prosesə nəzarət etmək imkanı verən qapı sistemlərini uzaqdan izləməyə və idarə etməyə imkan verir.
Avtomatlaşdırılmış idarəetmə alqoritmləri :
PID (Proporsional-İnteqral-Törəmə) və ya proqnozlaşdırıcı nəzarət kimi mürəkkəb alqoritmlər, sensor məlumatları və daşqın modelləri əsasında qapıları avtomatik tənzimləmək üçün istifadə olunur.
Mikro nəzarətçilər :
Mikrokontrollerlər asinxron mühərriklərin işini idarə etmək üçün istifadə olunur, onlar lazımi miqdarda suyun buraxılması üçün kanalların qapılarını açıb -bağlayırlar.
Proqramlar Suvarma :
Sistemlər, su axınının aşağı axını tələbinə uyğunlaşdırılması və sudan istifadənin səmərəliliyinin artırılması ilə kənd təsərrüfatı sahələrinə suyu səmərəli şəkildə çatdırmaq üçün nəzərdə tutulmuşdur.
Daşqına Nəzarət:
Qapılar hamar axını asanlaşdırmaq və geri axının qarşısını almaq üçün avtomatik olaraq yüksək su səviyyələrinə uyğunlaşır, aşağı axın sahələrini qoruyur.
Su anbarının idarə edilməsi:
Barajlar su anbarlarından suyun buraxılmasına nəzarət etmək üçün su tullantılarının darvazalarından istifadə edir, su səviyyəsinə və daşqın riskinə daha çox nəzarət edir.
Təşkilatların və Texnologiyaların Nümunələri Meliorasiya Bürosu :
Büro kanalların avtomatlaşdırılmasının inkişaf etdirilməsi, bəndlərə və kanallara nəzarət etmək üçün qabaqcıl kompüter avadanlığı və proqramlarının tətbiqi üzrə uzun tarixə malikdir.
Ağıllı Qapı Sistemləri :
Su səviyyələrini izləmək və idarə etmək üçün sensorlar və proqnozlaşdırıcı modellərdən istifadə edərək bu sistemlər daha çox yayılmışdır.
SCADA Sistemləri :
SCADA (Supervisory Control and Data Acquisition) proqramları müxtəlif idarəetmə strategiyalarını həyata keçirmək, məlumatları saxlamaq və həyəcan siqnalları yaratmaq üçün istifadə olunur.
Ağıllı Slayd Qapıları – Suyun Effektiv İdarə Edilməsi üçün Kritikdir
Suya nəzarət və idarəetmə insan tərəfindən az qala sivilizasiyanın başlanğıcından tətbiq edilən bir anlayışdır; birincisi, misirlilər Nil çayının həyat verən sularını öz tarlalarına və əkinlərinə yönəltməyi lazım bildikdə inkişaf etmişdir. Misirin çox hissəsi
qida məhsullarını saxlamaq üçün kifayət qədər yağış almadığından, suyu bol mənbədən suyun çatışmazlığı olan yerə köçürmək üçün bir yol tapmaq tamamilə zəruri idi.
Eyni əsas tələb bu gün də bizimlədir və qlobal istiləşmə və bütün dünyada əhalinin sayının artması dövründə getdikcə daha çox əhəmiyyət kəsb edir; su və onun qıtlığı 21- ci əsri dəyişdirəcək və onun iqtisadiyyatını və siyasətini müəyyən edəcək. İnsan istehlakı və kənd təsərrüfatı üçün suya qənaət etmək çətin olacaq. Qərbi ABŞ-da kənd təsərrüfatı, dünyanın əksər ölkələrindən fərqli olaraq, bütün mövcud suyun 70%-ni istehlak edir; problemi müəyyən edən bəşəriyyət üçün qiymətli az qaldı. Həqiqətən də, suyun nə qədər az ayrılacağı ilə bağlı mübarizə artıq tam aparılır; yeni su tapmaq baxımından, konservasiya aşağı asılmış meyvədir.
Suya qənaət etməyin yeganə yolu səmərəli idarəetmədən keçir
Kənd təsərrüfatı məqsədləri üçün suyun tutulması, saxlanması, çatdırılmas ı və tətbiqi üçün bütün dünyada təsirli miqdarda infrastruktur mövcud olsa da, iş yalnız qismən yerinə yetirilib və mövcud olan infrastruktur köhnə, səmərəsiz və tez-tez müxtəlif yararsız vəziyyətlərdə olur. Quraşdırılmış infrastrukturun əksəriyyəti əl ilə idarə olunur. Suyu ciddi şəkildə idarə etməyin yeganə yolu su anbarları və paylayıcı şəbəkələr üçün geniş miqyasda avtomatlaşdırmanın geniş şəkildə tətbiqi, sonra kanalların, idarəetmə stansiyalarının və qapıların aşağı axınında; real vaxt rejimində idarəetmə dağılmaları və təsadüfən həddindən artıq istifadəni minimuma endirməyin yeganə yoludur, eləcə də suyun lazım olan yerə və yalnız ehtiyac duyulduqda düzgün paylanmasına nail olmaqdır.
SCADA Proqramı ilə Paylama Şəbəkələrinə Nəzarət Edin
Kompüterləşdirilmiş idarəetmə sistemləri, SCADA, böyük və kiçik miqyaslı paylama şəbəkələrinə nəzarət edir, lakin idarəetmə üçün yer səviyyəli alətlər sistem vasitəsilə və əkin sahələrinə axını idarə edən “ağıllı” idarəetmə qapılarıdır. Onlar paylama şəbəkəsinin hər səviyyəsində axını idarə edir və idarəetmə və konservasiya uğuru üçün vacibdir.
Sensor idarəetmə tətbiqi
Darvazalar çox böyük Tainter (radial) qapılardan tutmuş kiçik kanallar və onların yan tərəflərindəki kiçik çatdırılma sürüşmə və ya şlüz qapılarına qədər müxtəlif üslublarda və əlbəttə ki, ölçülərdə olur. Qapıların mühüm müəyyənedici xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, onlar su anbarında axın, çaydan sapma, kanalın istiqamətləri və ya sahəyə çatdırılma olub-olmamasından asılı olmayaraq, açılışdan suyun axmasına nəzarət edirlər. Ağıllı darvazalar təkbaşına idarəetmə stansiyaları kimi və ya bir-biri ilə əlaqəli idarəetmə
stansiyaları şəbəkəsində qovşaqlar kimi darvaza əməliyyatlarını idarə edə bilən ötürücülərlə, qapıları açıb -bağlayan elektromexaniki qurğularla və proqramlaşdırıla bilən cihazlarla, PLC-lərlə təchiz olunmuş qapılardır. Ağıllı qapılar yerli olaraq real vaxt rejimində toplanmış məlumatlardan istifadə edir və ya axını və ya səviyyəni yerli səviyyədə idarə etmək üçün uzaq stansiyalardan alınan məlumatlarla birgə istifadə edir; darvazalar şəbəkələri geniş yayılmış qapı dəstləri arasında axını və ya səviyyəni idarə etmək üçün qarşılıqlı əlaqədə ola bilər.
Məsələn, əgər çatdırılma sistemi suyu ən uzaq çatdırılma yerində tökürsə, ilkin təxribat da daxil olmaqla bir çox qapılar dağılmaya nəzarət etmək üçün onun çatdığı həddə axını məhdudlaşdırmaq üçün tənzimlənməlidir. Suyun qorunması və səmərəli paylanması real vaxt rejimində nəzarət tələb edir və buna yalnız ağıllı idarəetmə stansiyaları ilə nail olmaq olar.
Avtomatlaşdırılmış Ağıllı Qapılar
Avtomatlaşdırma, istər mövcud sistemlərin təkmilləşdirilməsi, istərsə də yeni avadanlıqların quraşdırılması yolu ilə gəlir, suyun bir əmtəə kimi dəyərli olduğu zaman ödənilir. Əllə idarə olunan sistemləri idarə etmək üçün əmək xərcləri artdıqca və rəqabət aparan seçki dairələrinin suya olan tələbləri sürətləndikcə təsərrüfatlara və ya başqa yerlərə çatdırılan su, xüsusən də bir iqtisadi sektorun kənd təsərrüfatında olduğu kimi resursun çox hissəsini idarə etdiyi yerlərdə daha qiymətli olur. Suya olan tələbat faydalı istifadəsi maksimuma çatdırmaq, tullantıları minimuma endirmək, mümkün olan yerlərdə qənaət etmək və qorunan suyu hamının maraqlarına uyğun paylamaq yollarını tapmaq yollarının axtarışını təşviq edir. Ağıllı qapılar uğurlu avtomatlaşdırmanın açarıdır və tarixi çatdırılma sistemlərinin daşından su udmaq üçün böyük və kiçik miqyasda tətbiqlərə tətbiq edilir.
Paylayıcı sistemlər çoxlu suyu hərəkət etdirir və idarə edir və onların işləməsi üçün ağır avadanlıq tələb olunur. Bununla əlaqəli avadanlıq və tikinti işləri böyükdür və buna görə də həyata keçirmək üçün institusional güc tələb olunur. Ağıllı qapılara investisiyanı cəlbedici etmək üçün iqtisadi təhlil bunu tələb edir. Tarix sübut edir ki, kənd təsərrüfatı müəssisəsi nə qədər böyük olarsa, onun erkən avtomatlaşdırılması ehtimalı bir o qədər yüksəkdir, çünki xərclər və faydalar çoxlu sayda mənbələrə yayılır. Çatdırılma sifarişlərinin gündəlik və ya hətta saatlıq dəyişməsi ilə tələb olunan yüzlərlə mil kanallar və yan tərəflər üzərində darvaza tənzimləmələri etmək üçün heyətin gündə bir neçə dəfə onlarla mil göndərilməsinin dəyəri avtomatlaşdırma üçün əsas stimuldur.
Ağıllı Qapılar Suya Qənaət Dəyərini Təşviq Edir
Həddindən artıq çatdırılma və ya dağılma ilə tullantıların məhdudlaşdırılması yolu ilə suya qənaətin dəyəri, yüzlərlə və ya minlərlə insan iştirak etdikdə dramatik şəkildə artır, çünki su rayonları tədarük etdikləri suyu həcm əsasında satmaqla sağ qalır; smart- qapılardan istifadə edən avtomatlaşdırma və onunla birlikdə gedən real vaxt axınının ölçülməsi axının dəqiq tənzimlənməsi probleminin yeganə həllidir.
Ağıllı qapılara ağılla sərmayə qoymağın açarı satın almaq və idarə etmək üçün sadə və qənaətcil olan, müxtəlif tikinti işlərinə uyğunlaşdırıla bilən, quraşdırması və saxlanması asan inteqrasiya olunmuş vahidlər kimi çatdırılan, minimal ekipaj və dəstək avadanlığı ilə asan quraşdırıla bilən, mövcud avadanlıqlara asanlıqla yenilənə bilən məhsulları axtarmaqdır. SCADA proqram təminatı ilə işləyən stansiya, beləliklə, yerli stansiya sistem miqyasında idarəetmə məqsədlərinə töhfə verə bilər və bir təchizatçı tərəfindən yaxşı dəstəklənir.
Ağıllı Qapılar real vaxt rejimində istənilən miqyasda suyun paylanmasını idarə etmək üçün tələb olunan alətlərdir; konservasiya uğurunun açarıdır.
Təkliflər
Biz nə təklif edirik. Müasir avtomatlaşdırılmış bir sıra texiki parametrləri ölçmək və məsafədən idarə olumaq kimi imkanlara məxsus su kanal qapılarının yaradılmasın
Qapıların növləri çoxdur
Bularda tətiq etməklə su kanalı idarəetmə sistemləri n qurmaq olar. Ələtdə burada diqqəti çəkən məsələlrdən biridə günəş enerjisini n tətbiqdir. Bu melorasiya sistemləri nin enerji məsrəfləri ni aşagı salmaga xidmət edəcək.
Layihənin məqsədi
Layihənin əsas məqsədi kanaldakı sudan istifadənin səmərəliliyini artırmaq və öz növbəsində daha çox suyun mövcudluğunu müəyyənləşdirməkdir:
 Suvarma suyu və şəhər istifadələri;
 Suvarma səmərəliliyinin artırılması;
 Rabitə sistemi və bir əsas idarəetmə mərkəzi ilə kanal qapılarının (daxili tənzimləyicilər və çıxışlar) avtomatlaşdırılması.
Bundan əlavə, layihə su təchizatı xidmətini təkmilləşdirəcək ki, kanal təchizatı şəbəkəsində yerləşməsindən asılı olmayaraq bütün istifadəçilər daha yüksək səviyyədə xidmət alsınlar.
Və nəhayət, demək olar ki, tələb olunan suyu təmin etməklə, suya olan ehtiyac daha yaxşı ödəniləcək, mövcudluğu və məhsuldarlığı artıracaqdır.
Ünvanlı məsələlər
Mövcud yoxlama darvazaları və döngələr qismən zədələnmişdir və həm texniki, həm də ayırma qabiliyyətinin aşağı olması səbəbindən su təchizatı keyfiyyəti yüksək deyil.
Səmərəlilik. Bu, əsas həll hesabatıdır və yekun təklif üçün tələb olunacaq:
 Ətraflı hidravlik tədqiqatın aparılması üçün əsas daşıma kanalının uzununa profili;
 Mövcud infrastrukturun fotoşəkilləri: su qəbulu, mövcud darvazalar, keçid qapıları, çıxışlar;
 Avtomatlaşdırma tələblərinə istinadla ətraflı KMZ faylları;
 Avtomatlaşdırılmış darvazaların düzgün işləməsi və minimum, lakin lazımi baş itkisini təmin etmək üçün ətraflı araşdırma zamanı kanal bölməsinə yenidən baxmaq lazımdır.
Kanalın su təchizatı sisteminin modernləşdirilməsi layihələrinin əsas məqsədi çox vaxt istehsalın artırılmasını asanlaşdırmaq, daha az su istifadə etmək və ya hər ikisinin kombinasiyasıdır. Hər iki məqsədə uğurla cavab vermək üçün mükəmməl kanal avtomatlaşdırma texnologiyası lazımdır
Modernləşdirmə ümumiyyətlə yenidən dizayn, təmir və avtomatlaşdırmanı əhatə edir. Avtomatlaşdırma sistemin sonu itkiləri ni (tökülmə kimi tanınır) azaltmaq üçün lazım olan axınların təkmilləşdirilmiş ölçülməsini və nəzarətini təmin etmək və suyu daha səmərəli istifadə üçün lazım olan vaxt və yerdə çatdırmaq potensialına malikdir.
Kanal paylama sistemləri ilə bağlı araşdırmalar aşkar etdi ki, paylama itkilərinin çoxu “tökülmə” kimi tanınan mənbədən, istifadə olunmadan sistemdən axan sudan qaynaqlanır. Sızma, buxarlanma və oğurluq dağılmalarla müqayisədə ümumiyyətlə kiçikdir. Avtonom idarəetmə sistemləri təklifi tələbata dəqiq uyğunlaşdırmaqla sızma itkilərini hədəfləyir.
Avtomatlaşdırma kanal sistemlərində suyun daha effektiv ölçülməsini və idarə olunmasını təmin edir. Operatorlara fərdi idarəetmə cihazlarını (SCADA) uzaqdan izləməyə və idarə etməyə imkan verən əsas həllərdən kanal tutumu daxilində su sifarişlərini avtonom şəkildə emal edən və planlaşdıran tam inteqrasiya olunmuş sistemlərə qədər müxtəlif dərəcələrdə avtomatlaşdırma mövcuddur. Sistem tələb olunan su təchizatını təmin etmək üçün koordinasiyalı şəkildə işləyir.
Müstəqil həll yolları modernləşdirmə məqsədlərinə çatmaq üçün böyük imkanlar təklif edir. Onlar su təchizatının səmərəliliyini təxminən 40%-dən 90%-ə qədər yaxşılaşdıra, həmçinin coğrafi yerlərindən asılı olmayaraq istifadəçilərə suyun ədalətli və tələbata uyğun çatdırılmasını təmin edə bilərlər. Təklif olunan sistem əsas kanallarda avtonom nəzarətinin həyata keçirilməsi kapitalın səmərəliliyi, saxlanması və bölüşdürülməsi məqsədlərinə nail olmaq üçün əhəmiyyətlidir.
Məqalə Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə Ekoloji Maarifçilik və Monnitorinq İçtimai Birliyi İctimai Birliyi tərəfindən icra olunan “Enerji İnnovasiyaları: İqlim Dəyişkənliyinə Dair Yeni Yanaşma” layihəsi çərçivəsində hazırlanıb. Məqalənin məzmununda əks olunan fikir və mülahizələr müəllifə aiddir və Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin rəsmi mövqeyini əks etdirmir.