Füzuli bu gün Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq siyasətinin, müasir şəhərsalma yanaşmasının və Böyük Qayıdış strategiyasının mühüm ünvanlarından biridir. Bir zamanlar işğalın ağır nəticələri ilə üzləşmiş şəhər indi yeni yolların, müasir yaşayış komplekslərinin, təhsil və sosial infrastruktur obyektlərinin inşası, eləcə də doğma yurda qayıdan insanların sevinci ilə yeni həyat yaşayır. Hər il oktyabrın 17-də qeyd edilən Füzuli Şəhəri Günü bu baxımdan yalnız azadlığın deyil, həm də yenidənqurmanın, bərpanın və gələcəyə inamın rəmzidir.

 Füzuli şəhəri 2020-ci il oktyabrın 17-də Azərbaycan Ordusu tərəfindən işğaldan azad edildi. Bu tarixi hadisədən sonra dövlət qarşısında mühüm vəzifələr dayandı: dağıdılmış şəhəri yenidən qurmaq, əhalinin təhlükəsiz yaşayışını təmin etmək, nəqliyyat və kommunal infrastrukturu bərpa etmək, iqtisadi fəallıq üçün yeni imkanlar yaratmaq. Prezident İlham Əliyevin azad edilmiş ərazilərə mütəmadi səfərləri Füzulinin inkişaf prosesinin ardıcıl şəkildə həyata keçirildiyini göstərir. Dövlət başçısının tapşırıqları əsasında şəhərin gələcək inkişaf istiqamətləri müəyyənləşdirilib, infrastruktur layihələrinin icrasına başlanılıb və müasir şəhərsalma prinsiplərinə uyğun yeni yaşayış məkanları yaradılıb. 2023-cü il martın 18-də Füzuli şəhərinin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş planın təsdiq edilməsi bu prosesin mühüm mərhələlərindən biri olub. Baş plan şəhərin uzunmüddətli inkişafını, yaşayış məhəllələrinin salınmasını, nəqliyyat əlaqələrinin təşkilini və sosial infrastrukturun formalaşdırılmasını nəzərdə tutan əsas sənədlərdən biridir. Füzulinin yenidən qurulması keçmişin izlərini silməkdən daha geniş məna daşıyır. Burada məqsəd sakinlərin rahat yaşaya biləcəyi, müasir xidmətlərdən yararlana biləcəyi, iqtisadi və sosial həyatın davamlı inkişaf edəcəyi yeni şəhər mühiti yaratmaqdır.

 İşğaldan azad olunmuş ərazilərin dirçəldilməsi üçün ilk növbədə etibarlı nəqliyyat, enerji və su infrastrukturu yaradılmalıdır. Füzulidə bu istiqamətlərdə həyata keçirilən layihələr şəhərin gələcək inkişafının əsasını təşkil edir. Rayonda “Füzuli” 110/35/10 kilovoltluq yarımstansiyasının istifadəyə verilməsi, Füzuli Rəqəmsal Yarımstansiya və İdarəetmə Mərkəzinin yaradılması enerji təminatının möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm addımlardır. Köndələnçay su anbarları kompleksinin təmir-bərpadan sonra istifadəyə verilməsi isə su ehtiyatlarının idarə olunması və təsərrüfat fəaliyyətinin dəstəklənməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Nəqliyyat sahəsində həyata keçirilən layihələr də Füzulinin strateji mövqeyini gücləndirir. Zəfər yolu, Füzuli-Hadrut və Əhmədbəyli-Füzuli-Şuşa avtomobil yolları şəhərin digər yaşayış məntəqələri ilə əlaqəsini yaxşılaşdırır, bölgədə iqtisadi və sosial fəallığın genişlənməsinə imkan yaradır. Bu layihələr sırasında Füzuli Beynəlxalq Hava Limanı xüsusi yer tutur. Cəmi səkkiz ay ərzində inşa edilən hava limanının 2021-ci il oktyabrın 26-da açılması Qarabağda yeni nəqliyyat imkanlarının formalaşdırılması baxımından əlamətdar hadisə oldu. Prezident İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın iştirakı ilə açılan hava limanı Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərdə qısa müddətdə müasir infrastruktur yaratmaq imkanlarını nümayiş etdirdi. Belə layihələr Füzulinin yalnız yerli əhəmiyyətli yaşayış məntəqəsi kimi deyil, Qarabağın ümumi inkişafına töhfə verən mühüm nəqliyyat və logistika mərkəzlərindən biri kimi formalaşmasına zəmin yaradır.

 Füzulinin dirçəlişinin ən mühüm göstəricisi insanların öz doğma evlərinə qayıtmasıdır. İllərlə məcburi köçkün həyatı yaşayan ailələr üçün doğma yurda dönüş sadəcə yaşayış yerinin dəyişməsi deyil, həyatın yenidən qurulması, ailə xatirələrinin bərpası və gələcəyə yeni ümidlərlə baxmaq deməkdir. 2023-cü il avqustun 18-dən etibarən keçmiş məcburi köçkünlərin Füzuli şəhərinə qayıdışı başlanıb. İlkin mərhələdə 144 ailə şəhərə köçürülüb. Həmin ailələr uzun illər Bakı, Sumqayıt və Abşeron rayonu ərazisində müvəqqəti məskunlaşma yerlərində yaşayan insanlardan ibarət olub. Sonrakı mərhələlərdə də köç prosesi davam etdirilib. 2024-cü il yanvarın 24-də respublikanın müxtəlif ərazilərində müvəqqəti məskunlaşmış ailələrdən ibarət növbəti köç karvanı Bakı şəhərinin Qaradağ rayonundan Füzuliyə yola salınıb. 2026-cı il oktyabrın 1-nə olan məlumata əsasən, Füzuli şəhərinə ümumilikdə 827 ailə, 3153 nəfər köçürülüb. Bu rəqəmlərin arxasında illərlə doğma yurd həsrəti çəkmiş insanların həyat hekayələri, ailələrin yenidən bir araya gəlməsi və gələcək nəsillərin öz torpaqlarında böyüməsi dayanır. Böyük Qayıdışın uğuru yalnız köçürülən ailələrin sayı ilə ölçülmür. Qayıdan insanların işlə təmin olunması, uşaqların təhsilə çıxışı, tibbi xidmətlərin təşkili, kommunal xidmətlərin dayanıqlı fəaliyyəti və sosial mühitə uyğunlaşma da bu prosesin vacib tərkib hissələridir.

 Yeni Füzulinin qurulmasında təhsil və mədəniyyət infrastrukturu xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məktəblərin, uşaq bağçalarının, idman və yaradıcılıq mərkəzlərinin yaradılması şəhərdə normal sosial həyatın formalaşmasına xidmət edir. Füzulidə Özbəkistanın dəstəyi ilə inşa edilmiş Mirzə Uluqbəy adına 1 nömrəli tam orta məktəb Azərbaycan-Özbəkistan qardaşlığının mühüm rəmzlərindən biridir. Məktəbdə 40 sinif otağı, altı laboratoriya, iki informatika otağı, funksional tədris otaqları, akt və idman zalları, yeməkxana və kitabxana yaradılıb. Təhsil müəssisəsinin ərazisində idman və istirahət sahələri də nəzərdə tutulub. Bu məktəb yalnız təhsil ocağı deyil, həm də dost və qardaş xalqlar arasında həmrəyliyin, qarşılıqlı dəstəyin və ortaq gələcəyə inamın ifadəsidir.

Qazaxıstanın dəstəyi ilə Füzulidə inşa olunan Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzi də şəhərin sosial-mədəni həyatında mühüm yer tutur. 2024-cü il martın 12-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev mərkəzin açılışında iştirak ediblər. Mərkəzin yaradılması uşaqların yaradıcılıq qabiliyyətlərinin inkişaf etdirilməsi, asudə vaxtlarının səmərəli təşkili və mədəni fəaliyyətlərə cəlb olunması baxımından əhəmiyyətlidir. Eyni zamanda, bu layihə Azərbaycan və Qazaxıstan xalqları arasındakı dostluğun konkret nəticələrindən biridir. Təhsil və mədəniyyət sahəsinə qoyulan sərmayələr Füzulinin gələcəyini formalaşdırır. Çünki şəhərin həqiqi dirçəlişi yalnız binaların inşası ilə deyil, orada yaşayan insanların bilik, bacarıq və yaradıcılıq imkanlarının inkişafı ilə mümkündür.

 Füzulinin bərpası Azərbaycanın dost və qardaş dövlətlərlə əməkdaşlığının da əyani nümunəsinə çevrilib. Özbəkistan və Qazaxıstanın şəhərdə həyata keçirdiyi təhsil və mədəniyyət layihələri bu həmrəyliyin ən bariz göstəricilərindəndir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlərinin inkişafı fonunda Füzulidə yaradılan obyektlər daha geniş siyasi və mənəvi məna kəsb edir. Bu layihələr azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulmasına verilən dəstəyin, xalqlar arasında dostluğun və gələcək nəsillər üçün əməkdaşlıq ənənələrinin möhkəmləndirilməsinin nümunəsidir. Füzulinin yenidən qurulmasında beynəlxalq əməkdaşlıq şəhərin inkişaf imkanlarını genişləndirir və Qarabağın müasir, açıq və dayanıqlı inkişaf məkanına çevrilməsinə töhfə verir.

 Füzulinin bərpası prosesində həllini gözləyən əsas problemlərdən biri mina təhlükəsidir. İlkin hesablamalara görə, rayon ərazisində yüz mindən çox mina basdırılıb. Bu vəziyyət yaşayış məntəqələrinin bərpasına, kənd təsərrüfatı torpaqlarının istifadəsinə və infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsinə ciddi təsir göstərir. Mina və partlamamış hərbi sursatlardan təmizləmə işləri insanların təhlükəsizliyinin təmin olunması baxımından həyati əhəmiyyət daşıyır. Ərazilərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi yeni yaşayış sahələrinin salınması, yolların çəkilməsi və iqtisadi fəaliyyətin genişləndirilməsi üçün zəruri şərtdir.

17 Oktyabr – Füzuli Şəhəri Günü bu böyük dəyişikliklərin mənasını bir daha xatırladır. Bu günün tarixi mahiyyəti azadlığın qazanılması ilə yanaşı, onun qorunması, möhkəmləndirilməsi və real inkişaf nəticələrinə çevrilməsidir. Füzuli bu gün Zəfərdən quruculuğa, dağıntılardan dirçəlişə və məcburi köçkünlükdən doğma yurda qayıdışa uzanan yolun canlı nümunəsidir. Şəhərdə ucalan yeni binalar, fəaliyyətə başlayan məktəblər, istifadəyə verilən yollar və doğma evlərinə qayıdan ailələr Azərbaycanın gələcəyə yönəlmiş inkişaf strategiyasının mahiyyətini əks etdirir. Füzulinin yeni tarixi yazılır. Bu tarixin əsas qəhrəmanları Vətəni azad edən Azərbaycan əsgəri, quruculuğu həyata keçirən insanlar və doğma torpaqlarına qayıdaraq burada yeni həyat quran ailələrdir.

17 Oktyabr Füzulinin yalnız azadlıq günü deyil, həm də yenidən doğuluşunun, milli həmrəyliyin və gələcəyə inamın təntənəsidir.

Kamal Paşazadə,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi