25 oktyabr Azərbaycan tarixində xüsusi məna daşıyan günlərdən biridir. Bu tarix Qubadlı şəhərinin işğaldan azad edilməsinin ildönümü olmaqla yanaşı, xalqımızın ərazi bütövlüyünün bərpası uğrunda apardığı mübarizənin, Azərbaycan Ordusunun döyüş qüdrətinin və dövlətimizin qətiyyətli siyasətinin parlaq təcəssümüdür. Qubadlının azad edilməsi 44 günlük Vətən Müharibəsinin gedişində mühüm dönüş nöqtələrindən biri olmuş, Azərbaycanın tarixi torpaqlarına qayıdışını yaxınlaşdıran əlamətdar hadisəyə çevrilmişdir. Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin Qubadlı şəhərinin azad olunmasının əhəmiyyətini ifadə edən fikirləri bu tarixi hadisənin mahiyyətini aydın göstərir: “Qubadlıya öz sahibləri qayıdıb. Qubadlının işğaldan azad edilməsi tarixi hadisə idi. Oktyabrın 25-də Qubadlı şəhərinin azad edilməsi bizim qələbəmizi yaxınlaşdırdı”. Bu fikirlərdə yalnız hərbi qələbənin nəticəsi deyil, həm də doğma torpaqlarından didərgin salınmış insanların öz yurdlarına qayıtmaq hüququnun bərpası, tarixi ədalətin təmin edilməsi və Azərbaycan dövlətinin milli məqsədlərinə sadiqliyi ifadə olunur. Qubadlı Zəfəri xalqımızın uzun illər ərzində qoruduğu qayıdış arzusunun gerçəkləşməsində mühüm mərhələdir.
Azərbaycanın cənub-qərbində, Qarabağ yaylasının cənub-şərqində yerləşən Qubadlı rayonu özünün coğrafi mövqeyi, təbii sərvətləri, münbit torpaqları və təsərrüfat imkanları ilə seçilir. Rayonun ərazisi 802 kvadrat kilometrdir. Ərazinin əsas hissəsi dağlıq relyefə malikdir. Qubadlı qərbdən Ermənistanla, şimaldan Laçın və Xocavənd rayonları ilə, şərqdən Cəbrayılla, cənubdan isə Zəngilanla həmsərhəddir. Həkəri və Bərgüşad çayları, eləcə də onların qolları rayonun təbii mənzərəsinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Qubadlı yalnız coğrafi xüsusiyyətləri ilə deyil, həm də torpaq ehtiyatları, meşələri, su mənbələri və faydalı qazıntıları ilə əhəmiyyətli ərazilərimizdəndir. Rayonun ümumi torpaq fondu 79 812 hektardır.
Qubadlı rayonunun sakinləri XX əsrin sonlarında Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzünün ağır nəticələri ilə üzləşdilər. 1988-ci ildən etibarən Ermənistanla və keçmiş Dağlıq Qarabağ ərazisi ilə sərhəddə yerləşən rayona qarşı hücumlar gücləndi, dinc əhaliyə qarşı zorakılıqlar törədildi. Nəticədə 1993-cü il avqustun 31-də Qubadlı rayonu bütövlükdə işğal olundu. İşğal Qubadlının sosial-iqtisadi həyatına, yaşayış məntəqələrinə, tarixi-mədəni irsinə və əhalisinin gündəlik yaşamına ağır zərbə vurdu. Rayonun sakinləri öz evlərini, təsərrüfatlarını, doğma kəndlərini və illərlə formalaşdırdıqları həyat tərzini tərk etmək məcburiyyətində qaldılar. Təxminən 30 minə yaxın insanın məcburi köçkün həyatı yaşaması təkcə demoqrafik dəyişiklik deyildi. Bu, minlərlə ailənin həyatında uzunmüddətli ayrılıq, maddi itkilər və mənəvi sınaqlar demək idi. İşğal nəticəsində rayonun 94 yaşayış məntəqəsi, 7 278 fərdi yaşayış evi, 64 inzibati bina, 148 sosial obyekt və 161 mədəniyyət obyekti dağıdılmış və ya yararsız vəziyyətə salınmışdı. Yeddi məscid, 16 körpü, kənd təsərrüfatı obyektləri, yollar, su və elektrik təchizatı infrastrukturu da ciddi dağıntılara məruz qalmışdı. Rayonun təsərrüfat həyatını təmin edən çoxsaylı obyektlərin sıradan çıxması ərazinin normal fəaliyyət imkanlarını aradan qaldırmışdı. Bu dağıntılar yalnız binaların və yolların itirilməsi ilə məhdudlaşmırdı. Məktəblərin, mədəniyyət müəssisələrinin, yaşayış evlərinin və təsərrüfat obyektlərinin məhv edilməsi insanların doğma yurdlarında qurduqları həyatın bütöv sisteminə zərər vurmuşdu. Qubadlı sakinləri uzun illər ərzində öz doğma torpaqlarına qayıdacaqları günün ümidi ilə yaşadılar. Həmin ümid ailələrdə, söhbətlərdə və nəsildən-nəslə ötürülən xatirələrdə qorunub saxlanıldı. İşğal dövründə ərazilərdə qanunsuz məskunlaşma siyasətinin həyata keçirilməsi də münaqişənin ağır nəticələrindən biri idi. Belə addımlar işğal edilmiş torpaqların demoqrafik mənzərəsini dəyişdirməyə yönəlmişdi. Bununla belə, doğma torpaqlarından zorla ayrılmış azərbaycanlıların öz yurdlarına qayıtmaq iradəsi zəifləmədi. Qubadlının azad edilməsi həmin iradənin və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasına yönəlmiş siyasətin nəticəsi oldu.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası yolunda yeni mərhələ açdı. Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi əks-hücum əməliyyatları nəticəsində işğal altında olan ərazilərin azad edilməsi istiqamətində mühüm uğurlar əldə olundu. Bu prosesdə Qubadlı istiqamətində aparılan döyüşlər xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Qubadlı şəhərinin coğrafi mövqeyi və dağlıq relyefi hərbi əməliyyatların mürəkkəbliyini artırırdı. Şəhər ətrafındakı yüksəkliklərə nəzarət etmək döyüşlərin nəticəsi baxımından həlledici əhəmiyyətə malik idi. Düşmənin yüksəkliklərdə yerləşən mövqelərdən atəş açması Azərbaycan hərbçilərindən xüsusi hazırlıq, çeviklik, koordinasiya və yüksək peşəkarlıq tələb edirdi. Qubadlı əməliyyatının uğurla həyata keçirilməsi Azərbaycan Ordusunun müasir döyüş şəraitində qarşıya qoyulan vəzifələri yerinə yetirmək qabiliyyətini nümayiş etdirdi. İlk növbədə, şəhərə hakim yüksəkliklərin və ətraf kəndlərin nəzarətə götürülməsi istiqamətində addımlar atıldı. Xanlıq, Padar və Sarıyataq kəndlərinin azad edilməsi, strateji mövqelərin ələ keçirilməsi şəhərə doğru irəliləyiş üçün mühüm şərait yaratdı. Bu əməliyyatın nəticəsi yalnız konkret ərazinin azad olunması deyildi. Qubadlıda əldə edilən uğur Azərbaycan Ordusunun döyüş ruhunu və qarşıya qoyulmuş məqsədə çatmaq əzmini daha aydın nümayiş etdirdi. Dağlıq relyef, istehkamlar və düşmənin müqaviməti əməliyyatın mürəkkəbliyini artırsa da, hərbi qulluqçularımızın peşəkarlığı və fədakarlığı qələbəni təmin edən əsas amillərdən oldu. 2020-ci il oktyabrın 25-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Qubadlı şəhərini işğaldan azad etdi. Bu xəbər ölkəmizdə böyük sevinc və qürur hissi ilə qarşılandı. Uzun illər doğma yurdlarından ayrı düşmüş Qubadlı sakinləri üçün həmin gün tarixi ədalətin bərpasına aparan yolun ən mühüm mərhələlərindən biri idi. Qubadlı Zəfəri 44 günlük Vətən Müharibəsinin gedişinə də ciddi təsir göstərdi. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, şəhərin azad edilməsi qələbəni yaxınlaşdırdı. Azərbaycan Ordusunun ardıcıl uğurları işğalın davam etdirilməsinin mümkünsüzlüyünü göstərir, ölkəmizin hərbi və siyasi mövqelərini gücləndirirdi.
Qubadlının azad edilməsi Azərbaycanın suveren hüquqlarının bərpası istiqamətində atılan tarixi addımlardan biridir. Bu hadisə ölkəmizin beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində ərazi bütövlüyünün təmin olunmasının vacibliyini bir daha nümayiş etdirdi. Eyni zamanda, Azərbaycan xalqının öz torpaqlarını azad etmək əzminin və dövlətin bu istiqamətdə həyata keçirdiyi siyasətin nəticəsini ortaya qoydu. Vətən Müharibəsində əldə edilən qələbə hərbi uğurlarla yanaşı, uzun illər ərzində formalaşan milli iradənin təntənəsi idi. Azərbaycan xalqı doğma torpaqların işğalı ilə heç vaxt barışmadı. Məcburi köçkünlər öz yurdlarına qayıtmaq arzusunu qoruyub saxladılar, dövlət isə ərazi bütövlüyünün bərpasını əsas milli məqsədlərindən biri kimi müəyyənləşdirdi. Qubadlı şəhərinin azad edilməsi bu məqsədin həyata keçirilməsində mühüm mərhələ oldu. Şəhərin geri qaytarılması ilə rayonun gələcək bərpası, infrastrukturunun yenidən qurulması və sakinlərin qayıdışı üçün yeni imkanlar yarandı. Hərbi qələbənin nəticələrinin davamlı inkişafla möhkəmləndirilməsi Azərbaycanın qarşısında duran növbəti vəzifəyə çevrildi. 2020-ci il noyabrın 9-dək Azərbaycan Ordusunun uğurlu əməliyyatları nəticəsində Qubadlı şəhəri və rayonun 41 kəndi işğaldan azad edildi. Bu, rayonun ərazi bütövlüyünün bərpası baxımından əlamətdar nəticə idi. Qubadlının azad olunması sonrakı mərhələdə digər ərazilərin bərpası və Böyük Qayıdış proqramının həyata keçirilməsi üçün də mühüm zəmin yaratdı. Qubadlı döyüşlərində iştirak edən hərbi qulluqçuların xidmətləri dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirildi. 2020-ci il noyabrın 26-da “Qubadlının azad olunmasına görə” medalı təsis edildi. Müvafiq sərəncamlarla 15 209 hərbi qulluqçu bu medalla təltif olundu. Bu təltiflər Qubadlı uğrunda döyüşən hərbçilərin igidliyinə və şəxsi şücaətinə verilən dövlət qiymətinin ifadəsidir. Hər bir belə qələbənin arxasında Vətənə sədaqət, yüksək məsuliyyət və böyük fədakarlıq dayanır. Qubadlı uğrunda döyüşən hərbçilərin qəhrəmanlığı Azərbaycanın hərb tarixinin mühüm səhifələrindən biri kimi yadda qalacaq. Onların xidmətləri sayəsində uzun illər həsrətlə gözlənilən qayıdışın yolu açıldı.
Tarixi qələbələrin yaddaşlarda yaşadılması və gələcək nəsillərə ötürülməsi milli kimliyin qorunmasının mühüm şərtlərindəndir. Prezident İlham Əliyevin 31 iyul 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə işğaldan azad edilmiş ərazilər üzrə şəhər günlərinin təsis edilməsi də bu məqsədə xidmət edir. Sərəncama əsasən, oktyabrın 25-i Qubadlı şəhəri günü kimi müəyyənləşdirilib. Qubadlı şəhəri günü hər il qeyd edilməklə xalqımızın yaddaşında xüsusi yer tutan hadisəni xatırladır. Bu gün həm də Vətən müharibəsində qazanılan qələbənin əhəmiyyətini, Azərbaycan Ordusunun qəhrəmanlığını və doğma torpaqlarına qayıtmaq istəyən insanların iradəsini ifadə edir. Belə günlərin qeyd olunması tarixi hadisələrin yalnız keçmişə aid olmadığını göstərir. Onlar müasir dövlətçilik düşüncəsinin, milli həmrəyliyin və gələcəyə yönəlmiş inkişaf strategiyasının tərkib hissəsidir. Qubadlı şəhəri günü gənc nəslə doğma torpaqların qorunmasının, dövlət müstəqilliyinin və ərazi bütövlüyünün əhəmiyyətini anlatmaq baxımından da mühüm məna daşıyır. Bu tarixdə Qubadlının keçmişi, işğal dövründə yaşanan çətinliklər, azadlıq uğrunda mübarizə və müasir bərpa prosesi vahid tarixi mənzərədə birləşir. Qubadlının gələcəyi isə həmin tarixi yaddaşın üzərində qurulur.
Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirdiyi bərpa və quruculuq siyasəti hərbi qələbənin nəticələrinin möhkəmləndirilməsinə yönəlib. Qubadlıda infrastruktur layihələrinin icrası, yeni yaşayış məhəllələrinin salınması, kəndlərin yenidən qurulması və enerji təchizatının bərpası bu siyasətin konkret istiqamətləridir. Qubadlının gələcək inkişafı ilə bağlı qərarlar rayonun coğrafi xüsusiyyətlərini, təbii ehtiyatlarını, nəqliyyat əlaqələrini və əhalinin yaşayış ehtiyaclarını nəzərə almalıdır. Burada yeni iş yerlərinin yaradılması, kənd təsərrüfatının dirçəldilməsi, sahibkarlığın təşviqi, təhsil və səhiyyə xidmətlərinin təşkili mühüm əhəmiyyət daşıyacaq. Qubadlıya qayıdışın uğuru insanların doğma torpaqlarında təhlükəsiz, rahat və davamlı həyat qura bilməsindən asılıdır. Buna görə də yaşayış evlərinin tikilməsi ilə yanaşı, gündəlik həyat üçün zəruri xidmətlərin, sosial obyektlərin və iqtisadi fəaliyyət imkanlarının formalaşdırılması əsas prioritetlər sırasındadır. Qubadlı şəhərinin inkişafı Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş bütün ərazilərində həyata keçirilən geniş bərpa prosesinin bir hissəsidir. Bu prosesin əsas məqsədi dağıdılmış yaşayış məntəqələrini yenidən qurmaqla yanaşı, həmin ərazilərdə dayanıqlı sosial-iqtisadi həyatın bərpasını təmin etməkdir.
25 oktyabr — Qubadlı şəhəri günü xalqımızın tarixində qələbə, qürur və qayıdış anlayışlarını birləşdirən əlamətdar tarixdir. Qubadlının azad edilməsi Azərbaycan Ordusunun qəhrəmanlığını, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasətin nəticələrini və xalqımızın milli iradəsini nümayiş etdirdi. İşğal illərində dağıdılmış yaşayış məntəqələri, yararsız vəziyyətə salınmış infrastruktur və doğma yurdlarından ayrı düşmüş insanların yaşadığı çətinliklər bu qələbənin əhəmiyyətini daha da artırır. Qubadlı sakinlərinin doğma torpaqlarına qayıtması tarixi ədalətin bərpasının və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin olunmasının mühüm ifadəsidir. Bu gün Qubadlı qarşısında yeni inkişaf mərhələsi açılıb. Bərpa-quruculuq işləri, infrastrukturun yenilənməsi və gələcək məskunlaşma planları rayonun həyatında yeni səhifənin başlanğıcını təşkil edir. Qubadlının dirçəlişi yalnız bir rayonun yenidən qurulması deyil, həm də Azərbaycan dövlətinin öz torpaqlarının gələcəyinə məsuliyyətlə yanaşmasının göstəricisidir. Qubadlı Zəfəri bir daha təsdiqlədi ki, xalqın doğma torpaqlara bağlılığını və dövlətin suverenlik iradəsini heç bir qüvvə aradan qaldıra bilməz. 25 oktyabr bu həqiqətin tarixə yazıldığı, qürurla xatırlanacağı və gələcək nəsillərə ötürüləcəyi gündür.
Milli Məclisin deputatı
Şahin Seyidzadə
