İraqın şimalındakı Şanidar mağarasında tapılan 75 min illik Neandertal qalıqları qədim insan qohumları arasında zorakılığın miqyası ilə bağlı yeni suallar yaradıb. Alimlər sol kürək sümüyündə aşkarlanan 15 millimetrlik dəliyin taxta nizə zərbəsi nəticəsində yarandığını və bunun ölümcül zorakılığın ən qədim sübutlarından biri ola biləcəyini düşünürlər.
Sabahinfo.az xəbər verir ki, Kembric Universitetinin tədqiqatçılarının fikrincə, yaranın forması və istiqaməti nizənin sinədən daxil olaraq ağciyərlərə və iri qan damarlarına zərər verdiyini, daha sonra kürək sümüyündən çıxdığını göstərir.
Tədqiqatın aparıcı müəllifi Emma Pomeroy dəliyin təbii sınıq nəticəsində yaranmadığını, taxta nizələrlə aparılan təcrübələrdə oxşar izlər əldə edildiyini bildirib.
Qalıqlar Şanidar mağarasında aparılan qazıntılar zamanı aşkar edilib. Alimlər təxminən 75 min il əvvəl yaşamış və 40 yaşlarının ortalarında vəfat etdiyi ehtimal olunan Neandertalın cinsini və ölüm səbəbini qəti şəkildə müəyyənləşdirə bilməsələr də, zədənin nizə ilə əlaqəli olduğu qənaətinə gəliblər.
Tədqiqatçılar yaralanmanın qəsdən hücum və ya ov qəzası nəticəsində baş verməsi ehtimallarını nəzərdən keçirirlər. Araşdırmada iştirak etməyən London Təbiət Tarixi Muzeyinin professoru Kris Stringer isə yaranın yeri və xüsusiyyətlərinin şəxslərarası zorakılıq ehtimalını daha inandırıcı etdiyini bildirib.
Bu tapıntı Neandertallar arasında zorakılığa dair ilk sübut deyil. 1957-ci ildə eyni mağarada aşkarlanan təxminən 50 min illik başqa bir Neandertalın qabırğasında nizə zərbəsi ilə əlaqəli ola biləcək, qismən sağalmış zədə müəyyən edilib.
Daha qədim sübutlar isə İspaniyanın şimalındakı “Sümük Çuxuru” arxeoloji ərazisindən əldə olunub. 2022-ci ildə yayımlanan araşdırmada təxminən 430 min il əvvələ aid qalıqlarda baş travmaları aşkarlanıb. Tədqiqatçılar bəzi kəllələrdəki oxşar ölümcül zədələrin qəsdən zərbələr nəticəsində yarana biləcəyini bildiriblər.
Alimlər bu tapıntıların qədim insan qruplarında fərdi zorakılığın mövcudluğunu göstərdiyini, lakin onun nə qədər geniş yayıldığını və mütəşəkkil münaqişələrə çevrilib-çevrilmədiyini müəyyənləşdirmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac olduğunu vurğulayırlar.
Tədqiqat “Scientific Reports” jurnalında dərc olunub.
